Over de boodschappencalculator
Inflatie is een van de weinige economische verschijnselen die iedereen aan den lijve ondervindt en bijna niemand goed inschat. Dat komt doordat prijsstijging samengesteld werkt: elk jaar stijgen de prijzen over de al gestegen prijzen van vorig jaar. Op korte termijn is dat verwaarloosbaar. Op lange termijn is het meedogenloos.
Deze calculator maakt dat concreet met één vraag. Hoeveel jaar duurt het tot je huidige boodschappenbudget nog maar de helft koopt? Niet hoeveel duurder de boodschappen zijn geworden, maar wanneer je koopkracht gehalveerd is.
Het antwoord ligt meestal rond de negentien jaar, en dat verrast de meeste mensen.
Het cijfer waar we mee rekenen
De echte laag bestaat uit precies één getal: 3,7% prijsstijging per jaar voor voedingsmiddelen. Dat komt uit StatLine-tabel 83131NED, "Consumentenprijzen; prijsindex 2015=100", categorie CPI011000 ("Voedingsmiddelen").
We hebben dat percentage zelf berekend uit twee punten in die reeks. De prijsindex voor voedingsmiddelen stond in 2015 op 100,00 en in 2025 op 143,97. Het samengestelde jaarlijkse groeipercentage dat die twee verbindt is de tiendemachtswortel van 1,4397 min 1, oftewel ongeveer 3,7% per jaar.
Met dat percentage rekenen we je weekbudget vijftien jaar vooruit. Vervolgens berekenen we de halveringstijd apart: de natuurlijke logaritme van 2 gedeeld door de natuurlijke logaritme van 1 plus het percentage. Bij 3,7% komt dat uit op ruim negentien jaar.
Waarom een langjarig gemiddelde, en niet het laatste cijfer
Dit is de belangrijkste kanttekening bij deze calculator, en hij snijdt tegen ons eigen resultaat in. Die 3,7% is een gemiddelde over een decennium waarin de voedselprijsschok van 2022 en 2023 viel. Dat was een uitzonderlijke periode, en het gemiddelde is er flink door opgetrokken.
De recentste jaarmutatie ziet er heel anders uit. In juni 2026 lagen de voedingsmiddelenprijzen zelfs 0,6% lager dan een jaar eerder, volgens tabel 86142NED op de nieuwe basis 2025=100. Wie op dat cijfer zou rekenen, komt nooit tot een halvering.
We kiezen voor het langjarige gemiddelde, om twee redenen. Een enkele jaarmutatie is geen basis voor een projectie over vijftien jaar, want die schommelt te veel. En samengestelde groei over decennia is nu juist de kern van de grap: één toevallig goedkope maand doet daar niets aan af.
Maar wees eerlijk over wat dat betekent. De uitkomst is een doorrekening van een historisch tempo, niet een voorspelling van de toekomst. Als de komende vijftien jaar rustiger verlopen dan het afgelopen decennium, valt de halvering later.
Waar de satire begint
De verzonnen factoren werken bij deze calculator anders dan elders op de site. In plaats van het eindbedrag te vermenigvuldigen, tellen ze procentpunten op bij het jaarlijkse groeipercentage. Dat maakt hun effect over vijftien jaar veel groter dan de kleine getallen doen vermoeden, precies zoals samengestelde groei hoort te werken.
- Vooral biologisch kopen: +1 procentpunt bij het jaarlijkse percentage.
- Elke dag vlees eten: +0,5 procentpunt.
- Altijd bij de duurdere supermarkt winkelen: +1,5 procentpunt.
Wat de halveringstijd wel en niet zegt
De halveringstijd zegt iets over koopkracht, niet over je bankrekening. Als je budget over negentien jaar nog maar de helft koopt, betekent dat niet dat je armer wordt. Het betekent dat je budget moet meegroeien om hetzelfde te blijven kopen.
In de praktijk gebeurt dat ook meestal. Lonen, uitkeringen en pensioenen worden geïndexeerd, zij het zelden precies gelijk op met de prijzen. Deze calculator negeert dat volledig en houdt je budget nominaal constant. Daarom oogt de uitkomst zo dramatisch.
Ook negeren we substitutie. Als de prijs van één product hard stijgt, kopen mensen iets anders. Het CBS corrigeert daar in zijn prijsindex maar beperkt voor, en wij helemaal niet. Het echte koopkrachtverlies van een huishouden valt daardoor doorgaans iets lager uit dan de kale prijsindex suggereert.
Veelgestelde vragen
Waarom voelt het alsof boodschappen veel harder gestegen zijn dan 3,7% per jaar?
Omdat de stijging niet gelijkmatig verdeeld was. In 2022 en 2023 liepen de voedingsmiddelenprijzen in korte tijd hard op, en dat is de periode die mensen zich herinneren. Het gemiddelde van 3,7% smeert die schok uit over tien jaar, waarvan de meeste rustiger waren.
Is dit hetzelfde als de inflatie die in het nieuws komt?
Nee. Het nieuws noemt meestal de totale consumentenprijsindex, over alle bestedingen samen: huur, energie, kleding, vervoer. Wij gebruiken alleen de categorie voedingsmiddelen. Die twee lopen regelmatig uiteen, soms fors.
Waarom rekenen jullie vijftien jaar vooruit?
Omdat samengestelde groei op kortere termijn nauwelijks zichtbaar is. Over drie jaar is 3,7% per jaar een kleine verandering; over vijftien jaar is het ruim zeventig procent. Vijftien jaar is lang genoeg om het effect te laten bijten en kort genoeg om nog voorstelbaar te zijn.
Wat gebeurt er als ik alle vinkjes aanzet?
Dan gaat er drie procentpunt bij het jaarlijkse percentage, wat de halveringstijd terugbrengt van ruim negentien naar ongeveer elf jaar. Dat effect is met opzet buiten proportie, want die opslagen zijn verzonnen en staan daarom oranje in de trechter.
Kan ik hiermee mijn huishoudbudget plannen?
Nee. Voor budgettering is het Nibud een serieuzer startpunt. Deze calculator laat één mechanisme zien, samengestelde prijsstijging, en trekt het daarna met opzet uit zijn verband.
Bronnen
- CBS StatLine — 83131NED, Consumentenprijzen; prijsindex 2015=100 — Categorie CPI011000 (Voedingsmiddelen). Prijsindex 100,00 in 2015 en 143,97 in 2025, waaruit de 3,7% per jaar is berekend.
- CBS StatLine — 86142NED, Consumentenprijzen; prijsindex 2025=100 — De nieuwe basisreeks, met de recentste jaarmutatie (juni 2026: -0,6% voor voedingsmiddelen). Genoemd als tegenwicht, niet gebruikt in de berekening.